AGULIS ON THE CROSSROADS OF INTERNATIONAL TRADE THROUGH CAUCASUS IN 17TH-18TH CENTURIES

Abstract


Agulis was an Armenian old settlement in Naxiǰevan province, mentioned in sources since 11th century. The 17th-18th century history of Agulis is well attested in contemporary Armenian and foreign sources: travel-notes of European authors, Ottoman Turkish and Persian documents. Many issues of its history are considered within researches on the history of Armenia as well as Safavid and Afsharid states of Iran. Yet many problems of the 17th-18th century history of Agulis still need a careful investigation, which may be supplemented on the basis of the data contained in the unstudied archive documents of the Matenadaran.

One of the problems researched in the article is the status of the settlement as a khāṣṣ estate during the rule of Qarā Quyūnlū Iskandar and later Safavid period. This status has been considered by the authors as a reason for the survival of the settlement during forced migrations of the people of Transcaucasus and Naxiǰevan organized by shah ‘Abbās I. The later growth of the settlement to a trade – economic centre and populous town in Naxiǰevan is discussed on the basis of historical sources, and with the consideration of existence of an Armenian kalāntar in late 17th century and the beginning of 18th century. The article considers the trade ties of local merchants with Ottoman, Russian and European states, and their importance for the economic development of the town.

The existence of a major group of Armenian Catholics there and the state of the town’s Apostolic eparchy in Safavid period, the situation there during Nādir Shāh’s rule and its decline after the attacks of Āzād Khān Afghān in 1752-1754 are among the issues elucidated in the article. 


Gor Ararat Margaryan

The Institute of Oriental Studies, National Academy of Sciences of the Republic of Armenia (IOS NAS RA)

Author for correspondence.
Email: gor_margaryan@mail.ru
ORCID iD: 0000-0002-4675-8963

Armenia, Address: 24/4 Marshal Baghramian Ave., Yerevan 0019, Republic of Armenia

The Institute of Oriental Studies, National Academy of Sciences of the Republic of Armenia, Department "Christian East", PhD, Associate professor, Senior researcher, Deputy Director of the IOS NAS RA

Kristine Petros Kostikyan

"Matenadaran" Research Institute Of Ancient Manuscripts Named After M. Mashtots

Email: kkostikyan@yahoo.com
ORCID iD: 0000-0003-4421-7220

Armenia, Mashtots Avenue 53, 0009, Yerevan, Armenia

Senior researcher, Doctor in History

Anahit Arayik Tovmasyan

"Matenadaran" Research Institute Of Ancient Manuscripts Named After M. Mashtots

Email: tovmasyananahitt@gmail.com
ORCID iD: 0000-0002-1040-9374

Armenia

Junior researcher

  • Matthee R.P., The Politics of Trade in Safavid Iran, Cambridge University Press,1999, 290 pages.
  • Horst H., Zwei Erlasse Šāh Ṭahmāsps I, Zeitschrift der Deutschen Morgenländischen Gesellschaft, 1960, Vol. 110 (n.F. 35), No. 2, pp. 301-309 (12 pages).
  • P‘ap‘azyan V. H., Hayastani arevtrakan ułinerə mijazgayin arevtri volortum XVI-XVII darerum (the Trade Routes of Armenia in the international trade of 16th-17th cc), Yerevan, pub. ASSR NA,1990, 196 pages.
  • Hāshimī Shukūh al-sādāt A‘rābī, Arāmana-i Julfā-yi Nau dar ‘asr-i Safavī (The Armenians of New Julfa in the Safavid Age), Tihrān, Sāzimān-i asnād va kitābkhānah-i millī, 1394, 488 pages.
  • Zulalian M. K., Armeniya v pervoy polovine XVI veka (Armenia in the first half of XVI century), Moscow, Nauka, 1971, 126 pages.
  • Ališan Ł., Sisakan (The topography of the province of Sisakan), Venice, Monastery of Mxitarists in St. Łazar, 1890, 564 pages.
  • Step‘anos Orbelyan, Syunik‘i patmut‘yun (History of Syunik), translated, foreword and commentaries by A. Abrahamyan, Yerevan, pub. “Sovetakan groł”, 1986, 616 pages.
  • rd dari hayeren jeṙagreri hishatakaranner (Colophons of Armenian manuscripts of 14th century), by L. Khachikyan, Yerevan, pub. ASSR AS, 1950, 758 pages.
  • Margaryan G, 2015 (2016), Quelques remarques sur l’histoire economique-fiscale de l’ Arménie en periode post-ilkhanide, AJNES (Aramazd) 9/2, p.129-139.
  • Margaryan G., T’arxanut’yan jeverǝ ev apaharkumǝ Arevelyan Vrastanum (XVI–XVIII darer) (The Types of Tarkhan and the Immunity of Taxes in Eastern Georgia (the 16th–18th centuries)), Historical-Philological Journal, N.1, 2014, Yerevan, pp. 114-122.
  • rd dari hayeren jeṙagreri hišatakaranner (Colophons of Armenian Manuscripts of the XV Century), by L. Khachikyan, part I, Yerevan, pub. ASSR AS, 1955, 820 pages.
  • Zak‘arya Agulec‘i, Oragrut‘yun (Diary) 1938, 200 pages.
  • Papazyan A., Agrarnye otnosheniya v Vostochnoy Armenii v XVI- XVII vekakh веках (Agrarian Relations in Eastern Armenia in XVI-XVII centuries), Yerevan, pub. ArmSSR AS, 1972, 302 pages.
  • Aṙak‘el Davrižec‘i, Girk‘ patmut‘eantc‘ (Book of Histories), by L. Khanlaryan, Yerevan, pub. ASSR AS, 1990, 595 pages.
  • Zulalyan M.K., Hay žołovrdi XIII-XVIII dareri patmut‘yan harc‘erə əst evropac‘i hełinakneri (Issues of Armenian History of XIII-XVIII centuries according to European authors), Yerevan, pub. AS Armenia, 1990, 360 pages.
  • P‘ap‘azyan H., Matenadarani parskeren hrovartaknerә (The Persian Decrees of the Matenadaran), vol. 2, publ. AS ASSR, Yerevan 1959, 593 pages.
  • Iskandar Bīg Turkimān, Tārīkh-i ‘ālam ārā-yi ‘Abbāsī (History of Shah Abbas), bi kūshish-i Īraj Afshār, Tehran, 1335 (1956), vol II, p. 428.
  • Hovhannisian A., Zak‘ariya Agulec‘in ev ir žamanakə (Zakariya Aguletsi and his time), Yerevan, pub. of Yerevan State University, 2017, 190 pages.
  • K‘yurtyan Y., Nyut‘er hay vačaṙakanut‘yan patmut‘yan hamar: hum metak‘si vačaṙakanut‘yunə ev hayerə (Material for the History of the Armenian merchandise), part 4, 1944, 92 pages.
  • Hayeren jeṙagreri 17rd dari hishatakaranner (Colophons of 17th century Armenian manuscripts), vol. II, by A. Hovhannisyan, V. Hakobyan, Yerevan, pub. ASSR AS, 1978, 600 pages.
  • The Six Voyages of John Baptista Tavernier, London, printed for R.L. and M. P., 1678, 122 pages.
  • Ayvazyan A., Naxiǰevani vimagrakan žaṙangut‘yuә (The Lithographic Inheritance of Nakhidjevan), vol. II, Agulis, Antiliyas, Armenian Catholicosate of Cillicia, 2005, 320 pages.
  • Çakmak, Ömer; “On Yedinci Yüzyılda Osmanlı Topraklarında Bir Tüccar Grubu: Agulisli Ermeni Tüccarlar.” Ermeni Araştırmaları, Sayı 67, 2020, ss. 157-179.
  • Kostikyan K., Matenadarani parskeren vaveragrerә Agulisi XVII dari hay vačaṙakanneri masin (The Persian Documents of the Matenadaran about the Armenian Merchants of Agulis in XVII Century), The Coutries and Peoples of the Near and Middle East, Yerevan, 2020, vol. XXXIII, part 1, pp. 488-515.
  • See about this Goyao G., Un précurseur : François Picquet, consul de Louis XIV en Alep et évêque de Babylone (Institut français de Damas, Bibliothèque orientale), Paris, Geuthner, 1942, tome II, 352 pages.
  • La Vie de Messire François Picquet, Paris, Chez la Veuve Merge, 1732. 543 pages.
  • Michel É., Tables géographiques et chronologiques de tous les arcevesquez et evesquez de l'univers, Paris, Imprimerie royale au Louvre, 1700, 274 pages.
  • K. Kostikyan, M. Kheč‘o, Matenadarani parskeren vaveragrerə (Persian documents of the Matenadaran), III Shariya- notarial documents (17th-18th centuries), Yerevan, publ. “Gitut‘yun”, 2018, 224 pages.
  • Hanway J., An Historical Account of the British Trade over the Caspian sea, London, sold by Mr. Dodsley, etc., 1753, vol. 1, 399 pages.
  • Ełia Karnec‘i, Divan (Collection of Documents), Yerevan, publ. «Mitk‘», 1968, pp. 14, 18. See the analysis of this situation in R. Matthee, The Politics of Trade in Safavid Iran, 368 pages.
  • Krusinski J., History of the Late Revolutions of Persia, vol. I, London, printed for J. Pemberton, 1733, 316 pages.
  • “Davit Beg kam Patmutyun Qapantsots” (Davit Beg or the history of Qapantsis), by S. Aramyan, Venice, St. Łazar, 1978, 240 pages.
  • Tadhkirat al-mulūk, A manual of Safavid administration (circa 1137/1725), Persian text in Facsimile, translated and explained by V. Minorsky, London, printed by W. Heffer and sons LTD., 1943, 348 pages.
  • Armyano-russkie otnosheniya v pervoy treti 18-go veka (Armenian-Russian relations in the first thirty years of XVIII century), vol. 2, p. II, by P. Arutyunyan, S. A. Ter-Avakimov, Yerevan, pub. AS, ArmSSR, 1967, 420 pages.
  • Ayvazyan A., Iradarjut‘yunnerə Łap‘anum ev Naxiǰevani Xanut‘yunum 1724 t. (Events in Qapan and Nakhichevan Khanate in 1724), Historic-Philological Bulletin, 1991, 2, pp. 102-114.
  • Abraham Erevanc‘i, Patmut‘yun Paterazmac‘, Yerevan, pub. Armfan, 1938, 108 pages.
  • A chronicle of the Carmelites in Persia, v. I, London, Eyre & Spottiswoode, 1939, 720 pages.
  • Kostikyan K., Nor Ǯułan Irani Nadir šahi išxanut‘yan šrǰanum, Handes amsorya, Wien-Yerevan, 2016, 1-12, pp. 273-315.
  • Č‘amč‘yanc‘ M, Hayoc‘ patmut‘yun (History of Armenian people), vol. III, Yerevan, pub. Yerevan University, 1984, 1092 pages.
  • Divan Hayoc‘ patmut‘yan, vol. VIII, Record of Catholicos Simeon, Tiflis, pub. Elektrašarž tparan of Ałanyanc‘, 1908, 663 pages.
  • Charles de Peysonnel, Essai sur les troubles actuels de Perse et de Géorgie, Paris, Chez Desaint & Saillant, 1754, 158 pages.
  • Matthee R.P., The Politics of Trade in Safavid Iran, Cambridge University Press,1999, 290 pages.
  • Horst H., Zwei Erlasse Šāh Ṭahmāsps I, Zeitschrift der Deutschen Morgenländischen Gesellschaft, 1960, Vol. 110 (n.F. 35), No. 2, pp. 301-309 (12 pages).
  • Փափազյան Վ. Դ., Հայաստանի առևտրական ուղիները միջազգային առևտրի ոլորտում XVI-XVII դարերում, Երևան, ՀԽՍՀ ԳԱ հրատ., 1990, 196 էջ։
  • هاشمی ، شکوه السادات اعرابی، ارامنۀ جلفای نو در عصر صفوی، تهران، سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، 1394، 488 ص.
  • Зулалян М. К., Армения в первойполовине XVI века, Москва, Наука, 1971, 126 с.
  • Ալիշան Ղ., Սիսական, Տեղագրութիւն Սիւնեաց աշխարհի, Վենետիկ, ի Մխիթարայ վանս ի Ս. Ղազար, 1893, 564 էջ։
  • Ստեփանոս Օրբելյան, Սյունիքի պատմություն, թարգ., առաջ. և ծանոթ. Ա. Աբրահամյան, Երևան, «Սովետական գրող», 1986, 616 էջ։
  • ԺԴ դարի հայերեն ձեռագրերի հիշատակարաններ, աշխ. Լ. Խաչիկյանի, Երևան, ՀՍՍՌ ԳԱ Պատմ. ինստ., 1950, 758 էջ։
  • Margaryan, G, 2015 (2016), Quelques remarques sur l’histoire economique-fiscale de l’ Arménie en periode post-ilkhanide, AJNES (Aramazd) 9/2, p.129-139.
  • Մարգարյան Գ. Թարխանության ձևերը և ապահարկումը Արևելյան Վրաստանում (XVI–XVIII դարեր), Պատմաբանասիրական հանդես, N.1, 2014, Երևան, էջ 114-122.
  • ԺԵ դարի հայերեն ձեռագրերի հիշատակարաններ, աշխ. Լ. Խաչիկյանի, մաս Ա, Երևան, ՀՍՍՌ ԳԱ հրատ., 1955, 820 էջ.
  • Զաքարիա Ագուլեցի, Որագրություն, Երևան, Արմֆանի հրատ., 1938, էջ 200:
  • Папазян А., Аграрные отношения в Восточной Армении в XVI- XVII веках, Ереван, изд. АН АрмССР, 1972, с. 302.
  • Առաքել Դավրիժեցի, Գիրք պատմութեանց, աշխ. Լ. Ա. Խանլարյանի, Երևան, ՀԽՍՀ ԳԱ հրատ., 1990, էջ 595:
  • Զուլալյան Մ., Հայ ժողովրդի XIII-XVIII դարերի պատմության հարցերը ըստ եվրոպացի հեղինակների, Երևան, Հայաստանի ԳԱ հրատ., 1990, 360 էջ:
  • Փափազյան Հ., Մատենադարանի պարսկերեն վավերագրերը, I, Հրովարտակներ, պրակ Ա, Երևան, ՀՍՍՌ ԳԱ հրատ., 1959, էջ 593:
  • اسکندر بیک ترکمان˓ تاریخ عالم آرای عباسی˓ جلد 2˓ بکوشش تیرج افشار˓ تهران˓ 1335˓
  • Հովհաննիսյան Ա., Զաքարիա Ագուլեցին և իր ժամանակը, Երևան, Երևանի Պետական Համալսարանի հրատ., 2017, 190 էջ:
  • Քիւրտեան Յ., 1944բ, Նիւթեր Հայ վաճառականութեան պատմութեան համար. Հում մետաքսի վաճառականութիւնը եւ հայերը, 99 էջ։
  • Հայերեն ձեռագրերի ԺԷ դարի հիշատակարաններ, հ. Բ. աշխ. Ա. Հովհաննիսյան, Վ. Հակոբյան, Երևան, ՀՍՍՌ ԳԱ հրատ., 1978, 600 էջ։
  • The Six Voyages of John Baptista Tavernier, London, printed for R.L. and M. P., 1678, part 2,122 pages.
  • Այվազյան Ա., Նախիջևանի վիմագրական ժառանգությունը, հ. Բ, Ագուլիս, Անթիլիաս, Կիլիկիայի հայոց կաթողիկոսարան, 2005, 320 էջ:
  • Çakmak, Ömer; “On Yedinci Yüzyılda Osmanlı Topraklarında Bir Tüccar Grubu: Agulisli Ermeni Tüccarlar.” Ermeni Araştırmaları, Sayı 67, 2020, ss. 157-179.
  • Կոստիկյան Ք., Մատենադարանի պարսկերեն վավերագրերը Ագուլիսի XVII դարի հայ վաճառականների մասին, Մերձավոր և Միջին Արևելքի երկրներ և ժողովուրդներ, Երևան, 2020, հ. XXXIII, մաս 1, էջ 488-515։
  • Goyao G., Un précurseur : François Picquet, consul de Louis XIV en Alep et évêque de Babylone (Institut français de Damas, Bibliothèque orientale), Paris, Geuthner, 1942, tome II, 352 pages.
  • La Vie de Messire François Picquet, Paris, Chez la Veuve Merge, 1732. 543 pages.
  • É. Michel, Tables géographiques et chronologiques de tous les arcevesquez et evesquez de l'univers, Paris, Imprimerie royale au Louvre, 1700, 274 pages.
  • Կոստիկյան Ք. Պ., Խեչո Մ., Մատենադարանի պարսկերեն վավերագրերը, III, Շարիաթական նոտարական վավերագրերը (ԺԷ-ԺԸ դարեր), Երևան, «Գիտություն» հրատ., 2018, 224 էջ։
  • Hanway J., An Historical Account of the British Trade over the Caspian sea, London, sold by Mr. Dodsley, etc., 1753, vol. 1, 399 pages.
  • Եղիա Կարնեցի, Դիվան, աշխ. Ա. Գ. Աբրահամյանի, Երևան, «Միտք» հրատ., 1968, էջ 368:
  • Krusinski J., History of the Late Revolutions of Persia, vol. I, London, printed for J. Pemberton, 1733, 316 pages.
  • Դաւիթ Բեկ կամ Պատմութիւն Ղափանցոց, աշխ. Ս. Արամյան, Վենետիկ, Ս. Ղազար, 1978, 240 էջ։
  • Tadhkirat al-mulūk, A manual of Safavid administration (circa 1137/1725), Persian text in Facsimile, translated and explained by V. Minorsky, London, printed by W. Heffer and sons LTD., 1943, 348 pages.
  • Армяно-русские отношения в первой трети XVIII века, т. 2, ч. II, сост. П. Арутюнян, С. А. Тер-Авакимова, Ереван, изд. АН АрмССР, 1967, с. 420.
  • Այվազյան Ա., Իրադարձությունները Ղափանում և Նախիջևանի խանությունում 1724 թ., Պատմա-Բանասիրական Հանդես, 1991, 2, էջ 102-114։
  • Աբրահամ Երևանցի, Պատմութիւն պատերազմացն 1721-1736 թ. Յերևան, Արմֆանի հրատ., 1938, 108 էջ։
  • A chronicle of the Carmelites in Persia, v. I, London, Eyre & Spottiswoode, 1939, 720 pages.
  • Կոստիկյան Ք., Նոր Ջուղան Իրանի Նադիր շահի իշխանության շրջանում, Հանդէս ամսօրեայ, Վիեննա-Երևան, 2016, 1-12, էջ 272-314:
  • Չամչյանց Մ., Հայոց պատմություն, հ. Գ, Երևան, Երևանի Համալսարանի հրատ., 1984, էջ 1092:
  • Դիվան Հայոց պատմութեան, գիրք Ը, Սիմեոն Կաթողիկոսի Յիշատակարանը, Թիֆլիս, Ելեքտրաշարժ տպարան օր. Ն. Աղանեանցի Պօլից, 1908, 663 էջ:
  • Charles de Peysonnel, Essai sur les troubles actuels de Perse et de Géorgie, Paris, Chez Desaint & Saillant, 1754, 158 pages.

Views

Abstract - 57

PDF (English) - 39

PlumX


Copyright (c) 2021 Margaryan G.A., Kostikyan K.P., Tovmasyan A.A.

Creative Commons License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.